Chào mừng Quý vị đến với trang web của Bộ Ngoại giao Đức!

Không có chính trị nào mà không có lịch sử

Bài viết

Bài viết của GS. TS. Andreas Wirsching, Giám đốc Viện lịch sử đương đại Munich và Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Heiko Maas nhân kỷ niệm 75 năm ngày kết thúc chiến tranh thế giới lần thứ hai.

Federal Foreign Minister Heiko Maas
Federal Foreign Minister Heiko Maas© Thomas Imo/photothek.net

Không có ngày nào tạo dấu ấn lên lịch sử những thập niên gần đây của chúng ta sâu sắc hơn ngày 8 tháng 5 năm 1945. Ngày đó các loại vũ khí đã ngừng bắn trên những nấm mồ của hơn 40 triệu người ở châu Âu. Chế độ Quốc xã khủng khiếp và cuộc thảm sát người Do Thái ở châu Âu đã kết thúc. Ngày đó trở thành ngày giải phóng  hàng triệu người đã bị tước đi quyền cơ bản của mình và bị truy bức, trở thành ngày tưởng niệm những nạn nhân và ngày chiến thắng cái vô đạo lý.

Với ngày này người Đức đã trả giá cho việc họ đã tạo điều kiện cho sự kiện ngày 30/01/1933 và đã không thể tự giải thoát mình khỏi chủ nghĩa Quốc xã. Trong đống đổ nát của các thành phố Đức, phần đông người dân đã nhìn về tương lai một cách đầy sợ hãi và tuyệt vọng. Phải đến 40 năm sau, cho đến khi Richard von Weizsäcker cũng nhân danh người Đức nói đến “giải phóng” và khi đó ông biết được ít nhất là số đông trong xã hội Tây Đức ủng hộ ông. Có được điều đó là nhờ quá trình đánh giá những tội ác của chủ nghĩa Quốc xã được tiến hành sau cuộc chiến tranh thế giới lần thứ 2, một quá trình đầy đau đớn và trở ngại.

Kinh nghiệm này cho thấy: có thể rút ra được những bài học từ lịch sử - cũng như từ những thảm họa trong lịch sử. Từ đất Đức sẽ không bao giờ được phép khởi phát chiến tranh hoặc tội ác chống lại nhân loại nữa – ngày nay đó là là cốt lõi bất di, bất dịch của chính sách đối ngoại của Đức. Nỗ lực của chúng ta cho một châu Âu mạnh mẽ và thống nhất, cho các quyền con người như một sự thể hiện phổ quát nhân phẩm con người, cho quan hệ hợp tác quốc tế gắn chặt với quy tắc và cho việc từ chối những hướng đi riêng biệt của nước Đức – tất cả những điều đó được nuôi dưỡng từ nhận thức về tội ác có một không hai của nước Đức trong thế kỷ 20, mà sự thể hiện khủng khiếp nhất của nó là cuộc thảm sát người Do Thái.

Ai ngày nay muốn kẻ một đường chấm hết dưới phần này của lịch sử Đức, người đó không chỉ nhạo báng các nạn nhân, mà còn cướp đi sự tin tưởng đặt vào nền chính trị của nước Đức, vì tự phê bình và sự tự tin quan hệ trao đổi ràng buộc với nhau. Điều đó có giá trị với đất nước chúng ta hơn bất cứ nước nào.

Chính trị không có lịch sử là điều không thể tưởng tượng được đối với chúng ta. Nhưng ngược lại là như thế nào? Lịch sử chịu đựng được bao nhiêu chính trị? Chúng ta có thể cảm nhận được trong mỗi một cuộc gặp gỡ quốc tế quan hệ trao đổi giữa hai phạm trù này chặt chẽ như thế nào. Sự nhìn nhận về ngày 8 tháng 5 thôi nhiều khi cũng đã khác nhau hoàn toàn cơ bản.

Nga và những nước thuộc Liên Xô cũ tưởng niệm những anh hùng và kỷ niệm kết thúc chiến tranh bằng những cuộc duyệt binh chiến thắng. Những nước đồng minh phương Tây cũng kỷ niệm ngày 8 tháng 5. Cho đến ngày nay chúng ta vẫn biết ơn tất cả những người đã chiến đấu chống chế độ độc tài Quốc xã.

Trong khi đó người Ba Lan, người vùng Ban Tích và người các nước Trung Âu, Đông Âu và Đông Nam Âu nhìn nhận ngày 8 tháng 5 với một tâm trạng pha trộn. Đối với họ niềm vui trước chiến thắng chủ nghĩa Quốc xã gắn với sự khởi đầu một hình thức khác của sự mất tự do và chịu sự định hoạt của người khác – một kinh nghiệm mà họ chia xẻ với nhiều người ở Đông Đức.

Như thế ngày 8 tháng 5 chỉ ra một điều hoàn toàn rõ ràng: Lịch sử tạo dấu ấn chúng ta là ai – là con người, nhưng cũng là các quốc gia. Sự thành thật đối với lịch sử còn quan trọng hơn nữa. Quá khứ của nước Đức chỉ ra nguy cơ của một chủ nghĩa xét lại muốn thay thế tư duy hợp lý bằng những chuyện hoang đường quốc gia. Vì thế - chứ không phải vì sự vượt trội đạo đức bị ngộ nhận – nên chính người Đức chúng ta được yêu cầu phải đưa ra quan điểm, khi người bị tấn công bị biến thành người tấn công và nạn nhân thành thủ phạm. Trong những tháng vừa qua người ta đã luôn tìm cách viết lại lịch sử một cách độc địa. Điều đó đòi hỏi chúng ta nói rõ, việc mà thực ra hoàn toàn không cần thiết vì những sự thật bất biến của lịch sử: Nước Đức đã một mình phát động cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ 2 bằng việc tấn công Ba Lan. Và nước Đức một mình chịu trách nhiệm về tội ác chống lại nhân loại trong cuộc thảm sát người Do Thái. Ai reo rắc hoài nghi về điều này và đẩy những dân tộc khác vào vai trò của thủ phạm, người đó gây ra một sự bất công cho những nạn nhân. Người đó thể chế hóa lịch sử và chia cắt châu Âu.

Nhưng làm sao có thể gắn chặt hồi tưởng về ngày 8 tháng 5 vào ký ức của châu Âu sao cho hồi tưởng đó thống nhất chúng ta lại? Để làm được như vậy cần hai điều: Tinh thần sẵn sàng đưa những quan điểm của người khác vào hồi tưởng của mình  – sự đau đớn của nạn nhân cũng như trách nhiệm của thủ phạm. Và sự dũng cảm tách bạch rõ ràng giữa nạn nhân và thủ phạm, giữa chuyện hoang đường và sự thật lịch sử. Hướng tới mục tiêu đó – vẫn là yêu cầu và nhiệm vụ của nền chính trị Đức khi cư xử với lịch sử. Thật là tốt đẹp, khi ngày 8 tháng 5 nhắc nhở chúng ta điều đó.

Quay về đầu trang